Mảnh ao quê mãi còn thăm thẳm xanh như con mắt nhìn đau đáu của cô thôn nữ, đã làm hoàn chỉnh cái phần âm dương ngũ hành trong phong thuỷ và trong tâm thức dân gian. Ao quê là nơi gìn giữ cái mát lành, gột rửa, và đón nhận... Người quê xưa, dẫu đi xa về gần, cũng cứ có thói quen khoả chân ở cầu ao, rồi mới bước vào nhà. Cầu ao, cũng có vài ba loại, tuỳ theo lề thói gia phong của mỗi gia chủ. Nhà túng thiếu thì cầu ao chỉ là ba cái gióng tre con kết ngang, một đầu gá vào cái chạc chéo đóng xuống dưới nước, đầu kia vắt vào bờ đất lở lói, lép nhép. Còn cái cầu ao được ghép bằng những đẫn tre già đều, lòng cầu rộng rãi, nằm ngang với mặt nước, có cọc đỡ chắc chắn ngay ngắn, có bậc lên xuống sạch sẽ, thì rõ ngay là nhà khá giả, có nề nếp đàng hoàng. Nước ao làm sạch mát cả cái phần thể chất, lẫn cái phần hồn của người ta những khi nóng nực, bức bối...Tắm cầu ao, để mà cảm được sự khoan khoái ì oạp vã nước lên cả áo quần, để thả  mình lơi lỏng mà nghe da thịt thấm thía đón nhận trực tiếp và tận cùng những mát rượi của một chút tanh tanh, một chút ngai ngái, một chút dịu ngọt thân thuộc từ đất đai, đồng ruộng, mưa nắng bao đời. Giặt giũ ở cầu ao, thì mọi động tác cử chỉ bỗng được khoáng hoạt hơn, mà không cần phải nắn nót, khẽ khàng, gượng nhẹ như giặt trong thau trong chậu, để tay thoải mái vỗ bồm bộp, để hào phóng mà vung vẩy tạo  thành  những vồng nước cong cong lấp lánh như cá quẫy rồng bơi giữa cả không gian thôn quê yên ả, thanh bình. Vừa giặt giũ vừa mộng mơ nếu bên cầu ao là cô thôn nữ xinh tươi. Rồi bất giác mỉm cười một mình khe khẽ. Len lén ngắm mình trong vầng nước đang xao động loang ra. Len lén vuốt tóc làm duyên để lại vội vàng liếc mắt trông lên, ngộ nhỡ có ai đang đứng xa xa vụng nhìn ngó mình không nhỉ? Có rửa thì rửa chân tay/ chớ rửa lông mày chết cá ao anh. Câu ca dao vừa tán tỉnh, vừa bông đùa. Hóm hỉnh. Lém lỉnh. Tinh nghịch, mà tình tứ giao duyên tài hoa đến như thế thì chắc hẳn phải bắt nguồn thi hứng từ rất nhiều những cầu ao cổ tích lắm và nên thơ lắm. Từ những bóng thôn nữ lưng ong khoả nước tắm, và duyên dáng soi gương. Từ cái liếc nhìn sóng sánh ánh trăng vàng nơi ao quê hiền hoà thơm thơm hương gió. Ao, mang cái phần âm trong chỉnh thể một không gian gia đình thôn quê. Ao, đưa con người trở về gần gũi, hoà đồng sâu sắc hơn nữa với thiên nhiên, mùa màng.

Giờ, những sinh hoạt và tiện ích của ao quê đã được thay thế bằng văn minh nước giếng khoan, nước máy. Đó là tất yếu của cuộc sống phát triển. Nhưng, vẫn luôn còn tồn tại ở trong thẳm sâu đâu đó một hình ảnh về ao quê dịu dàng, mát mẻ, đẹp đẽ, và trong trẻo mãi trong văn hoá làng xã. Văn hoá Việt. Trong lung linh ký ức để làm nên cái giá trị tâm thức, bản thể và giá trị tâm hồn của mỗi người dân Việt.

Hắc Hải/